Leśny Park Kultury i Wypoczynku w Myślęcinku

Monitoring wód powierzchniowych w Polsce i UE

Zaprzyjaźnione strony i serwisy internetowe

Wstęp
Edukacja Ekolog.
Monitoring Wód
LPKiW
Badania
Wnioski
Literatura
Galeria
Księga Gości
O Autorze
Linki
Kontakt

EDUKACJA EKOLOGICZNA

         Coraz częściej głoszone są opinie, że po erze industrialnej i erze wysokich technologii (hi-technology) nadejdzie czas na erę ekologiczną. Ma to być okres kształtowania się światowego partnerstwa ukierunkowanego na osiąganie wyższej jakości życia. Z jednej strony istnieją pewne symptomy dostrzegane zarówno
w polityce, ekonomii i zarządzaniu przedsiębiorstwami, zwłaszcza w bogatych, rozwiniętych gospodarczo krajach świata, które przemawiają za słusznością tych przypuszczeń. Wciąż istniejący i pogłębiający się podział świata na „bogatą Północ”
i „biedne Południe” zdecydowanie temu przeczy. Dokąd zatem zmierzy świat?
         Z optymistycznego punktu widzenia wydaje się, że rosnąca w Polsce świadomość ekologiczna poszczególnych ludzi i grup społecznych będzie wymuszać korzystne zmiany w działalności gospodarczej, w której musi liczyć się wartość środowiska przyrodniczego. Jednak powszechnie wiadomo, że Polsce jeszcze daleko do standardów krajów Europy Zachodniej. Można się o tym przekonać choćby poprzez uważne obserwacje chodników, parków miejskich (osiedlowych), dróg i ich poboczy, parkingów leśnych, rzek przepływających przez wsie i miasta. I choć irytują nas wygłaszane przez cudzoziemców stereotypowe schematy myślowe na temat Polaków i brudu, który nam nie przeszkadza, po takich, choćby pobieżnych, obserwacjach musimy przyznać uczciwie, że nie jesteśmy społeczeństwem, które troszczy się o środowisko. Przyczyną tego są z pewnością warunki historyczne, ekonomiczne, a także niektóre elementy kultury. Jednakże nieładu, brudu, niegospodarności i braku odpowiedzialności za stan środowiska nie można i nie należy w żaden sposób usprawiedliwiać.
        Zadaniem edukacji ekologicznej jest zatem z jednej strony dostarczenie człowiekowi wiedzy o środowisku jako systemie, sposobie jego funkcjonowania i wpływie różnorodnej działalności człowieka na ów system oraz mechanizmy i procesy w nim zachodzące, z drugiej zaś – na podstawie tej wiedzy – kształtowanie świadomości prośrodowiskowej (proekologicznej). W konsekwencji, edukacja ekologiczna prowadzić powinna do rozwijania poczucia odpowiedzialności za obecny i przyszły stan środowiska. Jest to możliwe wówczas, gdy człowiek postrzega środowisko przyrodnicze jako wartość życiową, zarówno własną, jak i całego społeczeństwa. Nie jest mu wobec tego obojętne, w jakim stanie (kondycji) znajduje się środowisko w najbliższym otoczeniu, ale także poza miejscem zamieszkania, w innych regionach Polski, Europy i świata.
       Odzwierciedleniem poczucia odpowiedzialności i sprawdzianem skuteczności edukacji ekologicznej jest własny styl życia – zgodny z przyjętymi wartościami proekologicznymi. Jak łatwo się domyśleć, edukacja ekologiczna nie polega dziś na przedstawianiu konieczności ochrony przyrody w sposób irracjonalny, ale prezentowaniu potrzeby życia zgodnego z ideą rozwoju zrównoważonego, tak w odniesieniu do pojedynczego człowieka jak i całego społeczeństwa. Jedna z definicji rozwoju zrównoważonego brzmi: „Jest to rozwój, w którym obecne potrzeby są zaspokajane, ale równocześnie nie istnieje zagrożenie dla zaspokojenia potrzeb przyszłych pokoleń”. W tym wypadku rozwój gospodarczy nie jest utożsamiany ze wzrostem gospodarczym. Historia udowodniła bowiem, że nieograniczony wzrost gospodarczy prowadzi do degradacji środowiska. U podstawy realizacji rozwoju zrównoważonego (eko rozwoju) leżą względy etyczne, ale także względy społeczne i ekonomiczne. Tych aspektów nie może zabraknąć także w edukacji ekologicznej, bez której nie jest możliwe przetrwanie naszej cywilizacji. Kształcenie zgodne z tą koncepcją powinno być celem nadrzędnym w każdym obszarze edukacyjnym [Ochrona przyrody i środowiska w Polsce, 2000].

CELE EDUKACJI EKOLOGICZNEJ

      Edukacja ekologiczna jest edukacją na rzecz rozwoju zrównoważonego, a zatem jej celem jest kształcenie umiejętności podejmowania takich decyzji osobistych i zawodowych, które nie pozostawałyby w sprzeczności z tą koncepcją. Każdy człowiek ma wpływ na stan środowiska, choć wpływ ten może być i jest różny w odniesieniu na przykład do osoby mieszkającej na wsi i żyjącej z renty oraz zamożnego decydenta na szczeblu gminnym, regionalnym czy rządowym. W obu wypadkach edukacja ekologiczna jest wskazana, choć jej przedmiot, zakres i cele są inne. Trzeba także mieć na względzie, iż cele edukacji nie mogą być formułowane bez uwzględniania realiów społecznych, ekonomicznych, ekologicznych każdej społeczności i obranych przez nią kierunków rozwoju. Z tego względu pojawić się może także ich zróżnicowanie. Różnorodność celów kształcenia wynika również ze zróżnicowania wieku adresata, do którego skierowana jest oferta edukacyjna [Ochrona przyrody i środowiska w Polsce, 2000].
       Generalnie można przyjąć, że cele kształcenia ekologicznego obejmują trzy sfery: sferę wiedzy, sferę umiejętności praktycznych oraz sferę emocjonalną. Ukoronowaniem wysiłków obejmujących realizacje celów we wszystkich trzech obszarach jest ukształtowanie systemu wartości odpowiadającemu ekologicznemu stylowi życia lub zweryfikowanie dotychczasowej hierarchii wartości, w której tworzeniu zabrakło, z różnych przyczyn, myślenia ekologicznego [Ochrona przyrody i środowiska w Polsce, 2000]. Jest to najważniejszy cel edukacji ekologicznej nie tylko szkolnej, ale także realizowanej wśród ludzi dorosłych, którzy posiadają już zazwyczaj własny model życia.
Nauczyciel realizujący edukację ekologiczną przede wszystkim musi wyraźnie określić cel swoich zadań, czyli w konsekwencji przewidzieć, jakich spodziewa się osiągnięć u uczniów, którzy będą uczestniczyć w jego zajęciach. Należy zatem odpowiedzieć na pytania:
 • Co chce osiągnąć poprzez prowadzoną przez siebie edukację ekologiczną, czyli jaki ma być efekt końcowy?
 • Co chciałby zmienić na korzyść u swoich uczniów - wychowanków? Jakie wydobyć wartości, jakie kształtować postawy?
 • Na czym polegać ma pod tym względem jego rola jako nauczyciela?
     Cele ogólne edukacji środowiskowej (ekologicznej) należy przełożyć na cele szczegółowe, odnoszące się do konkretnych tematów (problemów) ekologicznych prezentowanych w czasie lekcji. Zazwyczaj zazębiają są one z celami wychowawczymi. Cele szczegółowe tej samej lekcji (o tej samej problematyce) realizowanej w innej klasie, z innym zespołem uczniowskim mogą się różnić.
       Cele edukacji ekologicznej (i nie tylko tej) powinny być jasne nie tylko dla nauczyciela, który je konstruuje (lub je przyjmuje jako odpowiednie i słuszne). Muszą być one także klarowne dla uczniów, bowiem ich czytelność będzie owocowała
w zwiększonym wysiłku twórczym dzięki większej i lepszej motywacji.
       Należy też wyraźnie stwierdzić, że celem edukacji ekologicznej nie jest zmuszanie kogokolwiek do zmian we własnym życiu wbrew jego woli. Właściwie
prowadzona edukacja jest propozycją, którą można przyjąć lub odrzucić [Ochrona przyrody i środowiska w Polsce, 2000].

FORMY EDUKACJI EKOLOGICZNEJ W KUJAWSKO-POMORSKIM CENTRUM EDUKACJI EKOLOGICZNEJ

       Szkolna edukacja ekologiczna (na dowolnym etapie kształcenia) jest edukacją formalną, zinstytucjonalizowaną. Obowiązek kształcenia dzieci powoduje, że każde dziecko bezpośrednio zetknie się z problematyką środowiskową w szkole. Edukacja ta włączona jest w odpowiednie struktury, a zakres i sposób jej prowadzenia regulują rozmaite zarządzenia odpowiednich władz oświatowych. Inaczej jest w odniesieniu do edukacji nieformalnej. Zarówno młody jak i dorosły człowiek może z niej korzystać, ale nie musi. Jeśli korzysta, robi to najczęściej w czasie wolnym od zajęć obowiązkowych, zawodowych, a więc poświęca w ten sposób swój wolny czas. A zatem sposób prezentowania problematyki środowiskowej musi być na tyle atrakcyjny i przemawiający do danego adresata, by chciał dalej słuchać, czytać, oglądać... Powinien to być sposób, który jest bliski sprawom życiowym ludzi.
        Nieformalna edukacja ekologiczna jest niezwykle pożyteczna, bo niczego nie narzuca, podaje tylko pewne propozycje. Porównać ją można do niezwykle subtelnej
i delikatnej edukacji, którą, „chwyta się między wierszami”. Każdy możne wypróbować pod tym względem swoje talenty i zdolności. Chociażby w chwili wolnego czasu.
       Co naprawdę chcemy przekazać naszym najbliższym: małym, dużym i całkiem dużym? Może po prostu to, że nadal czujemy się związani ze wspaniałym, przyrodniczym dziedzictwem i wciąż jesteśmy za nie odpowiedzialni. I nie trzeba tu dużo słów, czasem nie musimy używać ich wcale, gdy wspólnie z dziećmi,
z zachwytem, oglądamy majestatycznego łosia przecinającego leśną drogę lub kładąc palec na usta słuchamy szumu wiatru na górskiej hali. To wszystko jest najpiękniejszą edukacją ekologiczną - edukacją nie przegadaną, najczęściej mimowolną, w której nie ma nic z nachalności i niemiłego dla ucha szkolnego dydaktyzmu. Ta edukacja nieformalna nie musi liczyć się ze szkolnymi dzwonkami, nie wie, co to stres i ból ściśniętego żołądka, gdy nauczyciel otwiera dziennik lekcyjny. Są to najpiękniejsze lekcje w przyrodzie, które się nie znudzą, wolne, spontaniczne, często nieprzewidywalne, a przez to niezwykłe i niezapomniane.
       Jeśli nasze dzieci rozsmakujemy w przyrodniczych eskapadach i odkryciach, jeśli pokażemy im, że istnieje coś pożyteczniejszego, ciekawszego niż „smażenie się” na plaży lub oglądanie telewizji przez cały dzień - możemy być niemal pewni, że nie będą hołdować biernemu odpoczynkowi. Będzie ich „nosić” – najpierw po najbliższej okolicy, potem po Polsce, kiedyś – po świecie. Jednakże wpierw musimy zastanowić się, jak ich zaciekawić, zainspirować do własnych, twórczych poszukiwań [Ochrona przyrody i środowiska w Polsce, 2000].
       Doskonałym sposobem wspomnianego zainspirowania może okazać się zorganizowanie szkolnej wycieczki w okolice Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Ekologicznej i odbycie terenowych zajęć w zakresie monitoringu wód.
       Będzie to dla uczniów pewnego rodzaju odskocznia od codziennych, „klasowych” zajęć, nowe wyzwanie oraz przede wszystkim przygoda, w której będą osobiście uczestniczyć. Przy czym sprzyjające warunki krajobrazowe KPCEE mogą okazać się malowniczym tłem przeprowadzanych pomiarów.
      Takie zajęcia, jeśli zostaną umiejętnie poprowadzone, uczniowie będą pamiętać do końca życia.