Leśny Park Kultury i Wypoczynku w Myślęcinku

Monitoring wód powierzchniowych w Polsce i UE

Zaprzyjaźnione strony i serwisy internetowe

Wstęp
Edukacja Ekolog.
Monitoring Wód
LPKiW
Badania
Wnioski
Literatura
Galeria
Księga Gości
O Autorze
Linki
Kontakt

BADANIA

MONITORING ŹRÓDEŁ

Źródłami nazywamy samoczynne i skoncentrowane wypływy wody podziemnej na powierzchnię terenu. Występują one w tych miejscach, gdzie powierzchnia topograficzna terenu przecina warstwę wodonośną lub statyczne zwierciadło wody podziemnej. Występowanie źródeł uzależnione jest od budowy geologicznej, rzeźby terenu oraz klimatu.
Źródła należą do obiektów punktowych, które są pierwszymi formami występowania wód podziemnych na powierzchni lądów. Są ważnym ogniwem łączącym wody podziemne z wodami powierzchniowymi.
[Bajtkiewicz-Grabowska, 1999].
Punktem reprezentatywnym monitoringu wód źródlanych jest Źródło Zacisze, zlokalizowane w pobliżu KPCEE, przy pierwszym z trzech sztucznych zbiorników Rowu Zacisze. Woda, która wypływa ze Źródła Zacisze należy do najczystszych w Bydgoszczy i stanowi główne źródło zasilania sąsiadującego z nim stawu. Każdego dnia na terenie LPKiW można spotkać rowerzystów i pieszych z naczyniami na wodę, którzy przybywają nawet z najodleglejszych części Bydgoszczy, aby zaopatrzyć się w źródlaną wodę.
Woda wypływająca ze źródła ma temperaturę oscylującą w granicach 8 stopni C przez cały rok. W efekcie tego, latem temperatura jest niższa niż w sąsiadującym z nią stawie, a zimą – wyższa.
Do pomiaru natężenia wypływu źródła ze względu na łatwą dostępność wystarczy wyskalowane naczynie oraz stoper. Wskazane jest, aby naczynie nie było zbyt wysokie (nie wyższe niż 30 cm), aby mogło się swobodnie zmieścić się pod kran źródła.
Natężenie wypływu (Q) otrzymujemy ze wzoru:

Przy czym, V to objętość wody, która wypłynęła w rozpatrywanym czasie (t). Wspomniana metoda nazywana jest wolumetryczną. Dokładność otrzymanych wyników znacznie zwiększa wykonanie kilku pomiarów i wyznaczenie z nich wartości średniej.

Pomiarów możemy dokonać na dwa sposoby:
a) Mierzymy objętość wody, która wypłynęła ze źródła w określonym (zadanym) czasie.
b) Mierzymy czas całkowitego napełnienia naczynia o znanej objętości.
Metoda wolumetryczna jest stosunkowo prosta, nie stwarza zagrożenia zdrowia osób je wykonujących i z powodzeniem może być wykonywana przez dzieci. Jedyną jej wadą w przypadku Źródła Zacisze jest brak możliwości dokonywania kilku pomiarów jednocześnie.
Po obliczeniu natężenia wypływu i zanotowaniu jego wartości w załączonym do pracy dzienniku pomiarowym możemy zmierzyć temperaturę, odczyn pH, zawartość tlenu rozpuszczonego i przewodność elektrolityczną właściwą. Do tego celu zalecane jest zastosowanie urządzeń opisanych w dalszej części podstrony. Pomiaru dokonuje się poprzez zanurzenie czujników w naczyniu z próbką wody i odczytaniu wyniku z ciekłokrystalicznego wyświetlacza. Zaletą powyższych badań jest natychmiastowy odczyt danych, możliwość przeprowadzenia ich w terenie oraz fakt, że wszystkie niezbędne do tego celu przyrządy znajdują się w laboratorium KPCEE.
Jeśli uczestnikami zajęć są dzieci w wieku przedszkolnym lub uczniowie szkoły podstawowej, zalecane jest, ograniczenie liczby pomiarów. Należy zastosować tylko te badania, których istotę uczestnicy będą mogli zrozumieć. Można przeprowadzić wówczas analizę najprostszych parametrów fizycznych, takich jak temperatura, zapach, a nawet smak.
Ponadto można przeprowadzić badania laboratoryjne, umożliwiające oznaczenie zawartości: Ca2+, Mg2+, Cl-, PO43-, NH4+, czy BZT5. Do tego celu należy zachowaną próbkę zabezpieczyć przed światłem (najlepiej przelewając do ciemnego, szczelnego pojemnika) i w jak najkrótszym czasie dostarczyć do laboratorium. To ostatnie nie powinno stanowić problemów, ponieważ Źródło Zacisze znajduje się w niewielkiej odległości od budynku KPCEE.
Hermetyczność jest szczególnie ważna przy dokonywaniu pomiaru BZT5¬. Najlepiej osiągnąć ją poprzez zastosowanie butelek z doszlifowanym korkiem i zamknięciem wodnym. Zarówno pobór, jak i transport należy przeprowadzić tak, aby nie następowały zmiany we właściwościach i składzie chemicznym wody. Pamiętać należy, aby przed poborem prób naczynia zostały dokładnie umyte wodą destylowaną, a następnie wypłukane trzy razy wodą pobieraną w terenie.
KPCEE dysponuje odczynnikami chemicznymi oraz urządzeniami do poboru, pozwalającymi na dokonanie wyżej wymienionych oznaczeń.

MONITORING CIEKÓW

Cieki to liniowe obiekty hydrograficzne, które płyną pod wpływem grawitacji w formie skoncentrowanej w naturalnym lub sztucznym korycie w określonym obszarze zasilania. Cieki naturalne dzielimy na: strugi, rzeki i potoki, a sztuczne na: rowy oraz kanały otwarte. W zależności od rodzaju zasilania i okresowości rozróżnia się cieki stale płynące, sporadycznie wysychające, okresowe (periodyczne) oraz epizodyczne. [Bajkiewicz-Grabowska, 1999]
Na terenie LPKiW występują jedynie rowy i strugi.
Punktem reprezentatywnym monitoringu wód płynących jest kilkunastometrowy odcinek Rowu Zacisze. Rów Zacisze jest strumieniem o małym przepływie, znajdującym się w pobliżu siedziby Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Ekologicznej. Powierzchnia jego zlewni wynosi 0,4 km2, a główne zasilanie stanowi sąsiadujące ze Zbiornikiem nr1 Źródło Zacisze. Rów łączy Pierwszy Zbiornik z Drugim.
Otoczenie cieku umożliwia bezproblemowe wykonanie badań przez większą, nawet kilkunastoosobową grupę uczestników (w wyposażeniu KPCEE znajduje się dziesięć pehametrów-konduktometrów).
Wykonanie pomiaru natężenia przepływu w obrębie niniejszego cieku jest możliwe dopiero po jego przebudowie. Zalecane jest:
– uregulowanie koryta na pięciu metrach długości cieku
– zrobienie kryzy pomiarowej
Przebudowę należy przeprowadzić nie zmieniając w sposób istotny biegu cieku.
Po wykonaniu kryzy pomiarowej możliwe będzie zastosowanie metody wolumetrycznej, opisanej w poprzednim podpunkcie.

Najprostszym sposobem uformowania kryzy jest wstawienie trzydziestocentymetrowej rury i zabudowanie jej kamieniami.


Schemat metody wolumetrycznej [Dynowska, 1982]

Uregulowanie dna miałoby na celu zniwelowanie nierówności i ewentualne lokalne pogłębienie. Uregulowane koryto pozwoli na przeprowadzenie przez uczestników zajęć pływakowej metody pomiaru prędkości przepływu.
Metoda polega na pomiarze czasu, w którym unoszący się na wodzie korek (spławik) przepłynie określoną odległość.
Metoda pływakowa jest szczególnie zalecana w przypadku uczestnictwa w zajęciach młodszych dzieci, ponieważ pozwala na czytelne i obrazowe przedstawienie pomiaru prędkości. Ponadto zalecane jest, aby dzieci przygotowały wcześniej (np. na zajęciach praktyczno-technicznych w szkole lub w KPCEE) specjalne pływaki (wykonane z korka, albo kawałka lekkiego drewna) i ozdobiły je oklejając własnoręcznymi rysunkami lub przy pomocy chorągiewek. Dzięki temu pomiar stanie się dla nich przyjemniejszy, a zajęcia pozostaną w pamięci na długie lata.
Pozostałe pomiary wykonać należy podobnie jak w punkcie 5.2., po czym zanotować je w załączonym do pracy dzienniku pomiarów terenowych.

MONITORING ZBIORNIKÓW

Jeziorem jest naturalny zbiornik śródlądowy stanowiący wypełnione wodą zagłębienie terenu o brzegach ukształtowanych pod wpływem działania falowania i prądów wodnych, charakteryzujący się stosunkowo powolną wymianą wody. Staw nie może mieć swobodnej wymiany wód z morzem, a jego powierzchnia musi wynosić co najmniej 1 ha.
Stawem jest stosunkowo płytki zbiornik wody stojącej lub wolno płynącej o dnie w zasadzie całkowicie porośniętym roślinnością, powstały w sposób naturalny lub utworzony przez człowieka (do celów gospodarczych lub rekreacyjnych). Głębokość stawów zazwyczaj nie przekracza 2 i pół metra, a powierzchnia może być bardzo różna i wahać się od kilku do kilkuset hektarów. Do napełniania stawów używana jest woda rzeczna, źródlana, opadowa lub gruntowa.
Sadzawka to płytki zbiornik wodny o małych rozmiarach (do kilku arów). Może występować w warunkach naturalnych obniżeniach terenu, zasilane wodą gruntową, opadową bądź roztopową. Często powstają w wyniku spiętrzenia groblą wody odpływającej z obszaru źródłowego [Bajtkiewicz-Grabowska, 1999].

Wszystkie zbiorniki na terenie Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku mają pochodzenie antropogeniczne.

Punkty reprezentatywne monitoringu zbiorników zlokalizowano na Stawie Zacisze oraz na Zbiorniku Głównym.

Staw Zacisze (Zbiornik nr 1) został utworzony poprzez prace ziemne i izolacyjne do celów rekreacyjnych oraz do ujęcia wody ze Źródła Zacisze, które jest jego stałym dopływem. Powierzchnia zwierciadła wody stawu wynosi 0,14 ha.
W Stawie Zacisze występują ramienice – jedne z największych gatunków glonów występujących w Polsce.
Woda odpływa ze stawu rowem otwartym i dopływa do położonego niżej Zbiornika nr 2. Dno Stawu Zacisze jest częściowo uszczelnione folią polietylenową
o grubości 0,2mm pokrytą warstwą ochronną grubości 0,5m z piasku średnioziarnistego, co uniemożliwia zastosowanie czerpacza osadów dennych.
Punkt pomiarowy Stawu Zacisze Z1 został zlokalizowany na dopływie (przy Źródle Zacisze), Z2 – przy odpływie, a Z3 – w miejscu największej głębokości (w tzw. głęboczku). Lokalizacja punktów Z1 i Z2 jest prosta, natomiast w celu dokładnego wyznaczenia „głęboczka” niezbędne jest skorzystanie z opracowanej przez Macieja Zakrzewskiego mapy batymetrycznej stawu.
Do przeprowadzenia badań monitoringowych w obrębie punktu Z3 niezbędne jest skorzystanie z jednostki pływającej. Na wyposażeniu KPCEE znajduje się rower wodny, który można wykorzystać do tego celu. Brzeg Stawu Zacisze ma mały spadek, dzięki czemu z łatwością można wodować rower, a roślinność wodna nie jest tak obszerna, by utrudniać pływanie.

W punkcie Z4 (Z5) możliwe jest wykonanie profilu tlenowego i termicznego, czyli skonstruowanie wykresu zależności pomiędzy głębokością, a zawartością tlenu rozpuszczonego (profil tlenowy) i temperatury (profil termiczny). Do tego celu zalecane jest użycie sondy tlenowej „Hanna HI 9142” ze względu na możliwość pomiaru obu z wyżej wymienionych parametrów oraz wystarczającą długość przewodu. Zalecane jest przeprowadzenie pomiarów w odstępach głębokości nie większych niż pół metra.
Fakt, że rower wodny znajdujący się w wyposażeniu KPCEE jest przeznaczony na dwie osoby oraz że pomiar ten stwarza dodatkowe niebezpieczeństwo nie należy go stosować w przypadku zajęć z dziećmi w wieku szkolnym.

Dokonując badań przewodności elektrolitycznej na dopływie (Z1) i odpływie (Z2) można zaobserwować rozkład substancji organicznych w obrębie stawu oraz wpływ Źródła Zacisze na parametry zbiornika.
Pomiary temperatury, pH, przewodności elektrolitycznej i tlenu rozpuszczonego należy wykonać poprzez zanurzenie czujników urządzeń (termometru, pehametru-konduktometru i sondy tlenowej) w wodzie i odczytaniu wyniku z ciekłokrystalicznego wyświetlacza. Wyniki te należy zapisać w dzienniku pomiarowym, co umożliwi późniejsze analizy.

Zbiornik Główny jest największym obiektem wodnym na terenie LPKiW i rozciąga się od Uroczyska Zacisze, aż do terenów wystawowych. Powierzchnia zwierciadła wody obiektu wynosi aż 10,3 hektara.
Zbiornik Główny w LPKiW w Myślęcinku powstał dla celów rekreacyjnych. W założeniach projektowych uwzględniono możliwość wykorzystania go dla potrzeb sportów wodnych (kajaki, motorówki itp.).
Pojemność zbiornika wynosi 74 tys. m3, głębokość średnia 0,7 ÷ 1,3m, a maksymalna lekko przekracza 3 m.

Punkt Z4 został ustalony na pomoście przy nabrzeżu sąsiadującym z terenami wystawowymi LPKiW, na tym samym, przy którym ma swój początek ścieżka dydaktyczna „Szuwary” M. Korczyńskiego.
Pomost jest solidnej konstrukcji i bez problemu może wytrzymać ciężar trzydziestu osób. Dodatkowe zabezpieczenie stanowią otaczające barierki, dzięki czemu bez obaw można na nim przeprowadzić zajęcia z dziećmi.

W punkcie Z4 istnieje możliwość pomiaru przejrzystości wody, do którego zalecane jest wykorzystanie krążka Secchiego (opisanego dalej). Pamiętać należy, że krążek powinien być zawsze ustawiony równolegle do powierzchni wody i że przy odczycie głębokości zanurzenia trzeba uwzględnić odległość pomiędzy krążkiem, a jego zaczepem. Wynikiem pomiaru jest głębokość, po osiągnięciu której przestajemy widzieć krążek. Ponadto zalecane jest wykorzystanie solidnych barierek pomostu, które ułatwiają wychylenie się podczas dokonywania tego pomiaru.

Ponadto w punkcie Z4 można pobrać wodę przy pomocy czerpacza Patalasa. Tutaj, podobnie jak w przypadku badania widoczności krążka Secchiego zalecane jest wykorzystanie barierek pomostu do wychylenia się.

Czerpacz Patalasa służy do pobierania prób wody wraz z planktonem. Urządzenie ma kształt blaszanego prostopadłościanu o wewnętrznych wymiarach: 10 x 10 x 50 cm, co daje mu pojemność pięciu litrów (istnieją również mniejsze modele o wymiarach 6,4 x 6,4 x 25 cm, o pojemności jednego litra). Ścianki górną i dolną tworzą ruchome, szczelnie doszlifowane wieczka. Górne otwiera się na zewnątrz, a dolne do wewnątrz aparatu. Wieczka otwierają się pod działaniem parcia wody w czasie opuszczania przyrządu, a zamykają się po jego zatrzymaniu. Szarpnięcie liny powoduje dociśnięcie górnego wieczka zatrzaskiem sprężynowym. Wewnątrz czerpacza znajduje się termometr, którego skala widoczna jest przez szklane okienko w bocznej ściance. U dołu w jednej z bocznych ścianek tkwi rurka odpływowa z nasadzonym na nią wężem gumowym, zamkniętym zaciskaczem. Zaletą tego czerpacza jest prostota konstrukcji i działania, małe zaburzenia w rozmieszczeniu organizmów podczas pobierania prób i natychmiastowe, samoczynne zamknięcie aparatu po osiągnięciu żądanej głębokości.

 Czerpacz Patalasa (rys. Żadin, 1966)
1 – wieczko górne, 2 – zatrzask sprężynowy, 3 – wieczko dolne,
4 – okienko szklane, 5 – termometr, 6 – rurka odpływowa,
7 – jeden z dwóch uchwytów do przymocowania liny

Podczas poboru przy pomocy czerpacza należy otwarte urządzenie powoli, lecz równomiernie zanurzać w wodzie. W momencie osiągnięcia żądanej głębokości (odczytanej z wyskalowanej liny) należy wykonać gwałtowne szarpnięcie liny, w efekcie którego oba wieczka czerpacza zostaną zamknięte. Zamknięte (ciężkie) urządzenie wyciągamy z wody. Przy pomocy rurki odpływowej należy przelać zawartość czerpacza do wcześniej przygotowanego naczynia, dokonać pomiaru (temperatura, pH, przewodność elektrolityczna, zawartość tlenu) i ewentualnie zabezpieczyć próbę w celu wykonania dalszych badań laboratoryjnych.
Osobiste uczestnictwo w badaniach prowadzonych na pomoście jest zalecane studentom w celu zdobywania zdolności manualnych, natomiast w przypadku dzieci wskazane jest wykonanie przez osobę prowadzącą zajęcia jedynie pokazowego pomiaru.
W związku z planowaną budową pomostu na Zbiorniku Głownym (w okolicach KPCEE) został ustalony punkt Z5, który w przyszłości mógłby zastąpić punkt Z4. Taka koncepcja pozwoliłaby na zlokalizowanie wszystkich punktów pomiarowych w pobliżu KPCEE.
Pomost powinien wytrzymać ciężar trzydziestoosobowej grupy. Poza tym niezbędne jest wykonanie barierek ochronnych, podobnie jak ma to miejsce przy istniejącym pomoście w okolicach terenów wystawowych. Barierki nie tylko podniosą bezpieczeństwo, ale również ułatwią prowadzenie badań przy pomocy takich urządzeń jak czerpacz Patalasa, czy krążek Secchiego.
Ponadto zalecane jest, aby część pomostu była położona niżej, w pobliżu zwierciadła wody, co umożliwiłoby dokonywanie pomiarów przy pomocy sondy tlenowej, czy pehametru oraz ewentualne przycumowanie roweru wodnego.


Koncepcja technicznej realizacji badań monitoringu wód powierzchniowych na terenie LPKiW

Parametry i wskaźniki zalecane w badaniach monitoringowych:

W profesjonalnym monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych należy uwzględnić niemal pięćdziesiąt parametrów i wskaźników.
W przypadku przeprowadzenia badań monitoringowych dla potrzeb dydaktyki na terenie Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku, została wybrana tylko część z nich. Przy wyborze zostały uwzględnione następujące kryteria:

– bezpieczeństwo w realizacji pomiarów,
– prostota ich wykonania,
– istniejące możliwości techniczne KPCEE.

Poniżej opisano te parametry i wskaźniki, które możliwe są do zrealizowania w obrębie LPKiW mając na uwadze edukację nieformalną. Podano również ich zakresy dla odpowiednich klas czystości wody, co może być pomocne w interpretacji wyników.

Temperatura

Głównym źródłem energii cieplnej dla wód powierzchniowych jest energia słoneczna. Woda może również pobierać ciepło z powietrza, zwłaszcza podczas jej ruchów turbulencyjnych, zwiększających powierzchnię kontaktu woda – atmosfera. Zmiany temperatury w wodach naturalnych zachodzą powoli ze względu na dużą pojemność cieplną. Temperatura ma istotny wpływ na szereg właściwości m. in. na lepkość (i co za tym idzie szybkość sedymentacji) oraz rozpuszczalność związków chemicznych [Kajak, 1998].
Organizmy wodne posiadają własne zakresy temperatur, w których mogą się normalnie rozwijać. Dlatego też każde (gwałtowne) wahania temperatur mogą być zabójcze dla wielu z nich (ryb, okrzemek, sinic,itp.).
Wyższa temperatura wody powoduje zwiększenie toksyczności wielu substancji, takich jak: metale ciężkie, pestycydy oraz jednocześnie zwiększa wrażliwość organizmów wodnych na działanie toksyn [Woźniak, 2002].
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód, wody powierzchniowe pierwszej klasy czystości nie powinny być cieplejsze niż 22 stopnie C. Natomiast dla klasy drugiej i trzeciej wartość temperatury nie powinna przekraczać 26 stopni C.

Temperatura jest jednym z podstawowych parametrów wskaźnikowych. Do jej pomiaru stosujemy termometry, jednak w sposób przybliżony można określić jej wartość organoleptycznie (np. za zanurzając dłoń w zbiorniku).
Najbardziej rozpowszechnione w Polsce są termometry cieczowe. Jednak ze względu na możliwość ich uszkodzenia (stłuczenia) do pomiarów w obrębie punktów opisanych w pracy zalecane jest stosowanie termometrów elektronicznych.
Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Ekologicznej dysponuje dwoma rodzajami termometrów elektronicznych marki Checktemp, które umożliwiają pomiar temperatury z dokładnością ±0,1 stopnia C.



Termometr Checktemp, wersja I (fot. Piotr Jakub Karcz)





Termometr Checktemp, wersja II (fot. Piotr Jakub Karcz)
 

Zaletą termometrów serii Checktemp jest natychmiastowe otrzymanie wyniku. Mogą z nich również śmiało korzystać najmłodsi, bowiem są proste w obsłudze i odporne na uszkodzenia (można doprowadzić do ich awarii wyłącznie poprzez uszkodzenia mechaniczne).
Termometry, podobnie jak większość elektronicznych urządzeń do analizy wód znajdujących się w wyposażeniu laboratorium KPCEE to przyrządy kieszonkowe lub przenośne. Co prawda dokładność pomiaru za ich pomocą jest mniejsza niż w przypadku kosztownych, precyzyjnych urządzeń laboratoryjnych, jednak do badań zalecanych w pracy jest ona wystarczająca.

Odczyn pH

Poprzez pomiar odczynu pH można określić charakter zbiornika zgodnie ze skalą:
pH < 7 – kwaśny
pH = 7 – obojętny
pH > 7 – zasadowy

Do pomiaru pH można posłużyć się wskaźnikami (np. papierkiem lakmusowym) lub pehametrem.
W wyposażeniu laboratorium KPCEE znajduje się dziesięć urządzeń „Hanna Wathercheck” (fot. poniżej.) będących połączeniem pehametru i konduktometru. Do ich zalet należy szybka stabilizacja wyniku oraz długotrwała praca bez wymiany baterii. Pomiaru dokonuje się poprzez zanurzenie czujnika w badanej cieczy i odczytanie wartości z ciekłokrystalicznego wyświetlacza. Pehametr umożliwia pomiar w obrębie pełnej skali pH (0-14) z dokładnością ± 0,1.


Kieszonkowy pehametr-konduktometr „Hanna Wathercheck” (fot. Piotr Jakub Karcz)

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód dopuszczalne wartości pH w wodach powierzchniowych są następujące:

klasa I ≤ 6,5 – 8,5
klasa II ≤ 6,5 – 9,0
klasa III ≤ 6,0 – 9,0

Dopuszczalne wartości pH w wodzie do picia dla Polski wynoszą od 6,5 do 8,5.

Przewodność elektrolityczna właściwa

Przewodność elektrolityczna właściwa (zwana także konduktywnością) jest to zdolność wody do przewodzenia prądu elektrycznego. Prąd przenoszony jest poprzez ruch jonów. Im ich stężenie jest wyższe, tym wyższa jest przewodność.
W naturalnych wodach pochodzenie jonów jest najczęściej uwarunkowane obecnością związków nieorganicznych. Pomiar przewodności odzwierciedla zatem stopień mineralnego zanieczyszczenia wód.
Do badania przewodności elektrolitycznej właściwej stosuje się urządzenia zwane konduktometrami. W wyposażeniu KPCEE znajdują się przyrządy marki „Hanna Wathercheck” (rys. 5.3.) łączące w sobie funkcje zarówno pehametru, jak
i konduktometru. Aby dokonać za ich pomocą pomiaru przewodności wystarczy przełączyć znajdujący się w górnej części przyrządu przycisk w pozycję „μS”. Po umieszczeniu czujnika w badanej cieczy możemy odczytać wynik z wyświetlacza
z dokładnością do 10 μS/cm. Podobnie jak w przypadku pomiaru pH stabilizacja wyniku następuje w bardzo krótkim czasie, rzędu jednej sekundy.
Mierniki „Hanna Wathercheck” przeznaczone są do pracy w temperaturach do 50°C, co w pozwala na zastosowanie ich w obrębie wszystkich obiektów wodnych na terenie LPKiW. Podobnie jak termometry „Checktemp” są proste w obsłudze i odporne na uszkodzenia.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód dopuszczalne wartości przewodności elektrolitycznej właściwej w wodach powierzchniowych wynoszą (w μS/cm):

klasa I ≤ 800
klasa II ≤ 900
klasa III ≤ 1200

Tlen rozpuszczony

Tlen znajduje się w wodzie naturalnej w postaci rozpuszczonych cząstek. Jego obecność warunkuje istnienie większości organizmów żyjących w wodach.
Stężenie tlenu w wodach powierzchniowych jest zwykle mniejsze latem, a większe zimą, z wyjątkiem istnienia pokrywy lodowej, gdy często dochodzi do powstawania deficytów tlenowych.
Na zawartość tlenu w wodzie wpływają dwie grupy procesów: jedne wzbogacające wodę w tlen (tlen pochłaniany jest z atmosfery i zostaje wydzielony przez rośliny wodne w procesie fotosyntezy), drugie zmniejszają jego zawartość (należy do nich np. oddychanie organizmów). Tlen może ubywać z wody wskutek jego wydzielania do atmosfery, co obserwuje się w przypadku, gdy woda przy danej temperaturze i ciśnieniu jest przesycona tlenem.
Duży deficyt tlenowy jest bardzo szkodliwy dla ekosystemów wodnych. Może on spowodować śnięcie ryb i zaburzenia w rozwoju organizmów wodnych. Zawartość tlenu wpływa również na korozyjne właściwości wody [Woźniak, 2002].
Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991 r. w sprawie klasyfikacji wód przedstawia minimalne dopuszczalne wartości stężenia tlenu rozpuszczonego w wodach powierzchniowych w mg O2/l:

klasa I ≥ 6
klasa II ≥ 5
klasa III ≥ 4

Oznaczenia tlenu można wykonywać poprzez miareczkowanie tj. metodą Winklera. Jednak w sposób prostszy i szybszy można tego dokonać przy pomocy sondy tlenowej, zwanej także tlenomierzem.
Znajdująca się w laboratorium sonda tlenowa Hanna HI 9142 (fot. poniżej.) zalicza się do tlenomierzy przenośnych. Dzięki wbudowanemu, ciekłokrystalicznemu wyświetlaczowi umożliwia zobrazowanie w prosty sposób zawartości badanego parametru. Prócz tlenu rozpuszczonego, umożliwia pomiar przewodności elektrolitycznej właściwej oraz temperatury.
Do zalet sondy należy długi, pięciometrowy przewód, który umożliwia pomiar na większych głębokościach. Wynik pomiaru otrzymujemy w miligramach tlenu na litr cieczy z dokładnością ±0,1 mg/l. Ponadto za pomocą sondy można mierzyć również temperaturę oraz przewodność elektrolityczną właściwą.



Przenośna sonda tlenowa Hanna HI 9142 (fot. Piotr Jakub  Karcz)

Widoczność krążka Secchiego

Powszechnie kojarzy się, że gdy woda jest przejrzysta – jest czysta, co nie jest prawdą. Jednak przejrzystość wody ma duży wpływ na jej stan czystości. Brak przejrzystości pociąga za sobą brak dostępu światła do głębszych warstw wodnych i co za tym stoi brak możliwości zajścia procesu fotosyntezy i wstrzymanie produkcji tlenu. To z kolei prowadzi do zaniku wielu gatunków organizmów żywych.
Do wykonania pomiaru przejrzystości wody wystarczy proste i niezwykle skuteczne urządzenie, jakim jest krążek Secchiego.

Krążek Secchiego (rys. poniżej) składa się z blaszanego, białego krążka o średnicy 30 cm zawieszonego na trzech, skrajnie rozstawionych linach (łańcuchach), które łączą się w miejscu, zwanym zaczepem. Do zaczepu przymocowujemy wyskalowaną linę, z której odczytujemy głębokość zanurzenia krążka.


Krążek Secchiego

Natężenie przepływu wody
Parametr ten pozwala określić, jaka ilość wody przepływa w danej jednostce czasu w rozpatrywanym cieku. Ilość oraz rodzaj organizmów bytujących w wodach płynących są ściśle uzależnione od prędkości przepływu. Są różne metody pomiarów przepływu: metoda pomiaru za pomocą przelewów, kolorymetryczna, punktowa za pomocą młynka hydrometrycznego lub też wolumetryczna.